Uprowadzenie rodzicielskie w kontekście karnym

Kwestia uprowadzenia rodzicielskiego, jako naruszenie prawa do sprawowania władzy rodzicielskiej, nie leży w obszarze wyłącznie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (krio). Poza regulacjami o charakterze rodzinno-opiekuńczym, również Kodeks karny wyróżnia przestępstwo uprowadzenia małoletniego lub osoby nieporadnej. Nie dotyczy to jedynie rodziców, ale każdego, kto dziecko uprowadzi. Zgodnie z brzmieniem art. 211 Kodeksu karnego, Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Przedmiotem ochrony prawnej tego przepisu nie jest wolność osoby uprowadzonej lub zatrzymanej. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że dobrem chronionym jest instytucja opieki i nadzoru nad małoletnim lub osobą nieporadną. Jak należy rozumieć pojęcie uprowadzenia? Uprowadza, tj. porywa, zabiera, przeprowadza lub przenosi. Uprowadzeniem będzie więc np. zabranie dziecka z przedszkola. Uprowadzenie nie musi polegać na przejściu dziecka pod władztwo uprowadzającego. Do uprowadzenia dojdzie także wtedy, gdy porywacz dziecko porzuci, pozostawiając bez jakiejkolwiek opieki. Wystarczy bowiem, że Zatrzymanie ma miejsce, gdy dziecko nie udaje się do miejsca, do którego winno udać się zgodnie z wolą opiekuna lub rodzica. Zatrzymaniem będzie także sytuacja, w której dziecko w określonym miejscu znalazło się „legalnie”, ale odmówiono jego wydania.

Uprowadzenie rodzicielskie w kontekście rodzinno-opiekuńczym

Jak wspomniałem na wstępie, pojęcie uprowadzenia rodzicielskiego należy na styku przepisów Kodeksu karnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Gdy dziecko uprowadza jeden z rodziców, wówczas zastosowanie znajdują właśnie przepisy krio. Kiedy jednak dochodzi do porwania rodzicielskiego? Jakie przesłanki pozwalają przyjąć, że w konkretnej sprawie mamy do czynienia z porwaniem, a nie np. zmianą miejsca zamieszkania jednego z rodziców, który zabiera dziecko ze sobą? Odpowiedzią jest zakres władzy rodzicielskiej. Władza rodzicielska to ogół uprawnień i obowiązków rodzica i – co do zasady – przysługuje obojgu rodzicom w takim samym stopniu. W wyniku różnych sytuacji władza może zostać ograniczona. Dzieje się tak m.in. w wyroku rozwodowym. Wówczas – przykładowo – sąd powierzył opiekę nad wspólnymi dziećmi jednemu z rodziców, zaś drugiemu z rodziców ograniczył władzę rodzicielską do współdecydowania o istotnych sprawach, takich jak: sposób leczenia oraz wybór szkoły.

Z powyższego wynika więc, że decydowanie o miejscu stałego pobytu dziecka ma tylko ten z rodziców, który ma pełną władzę rodzicielską. Sytuacją raczej niespotykaną jest ograniczenie władzy rodzicielskiej i zezwolenie na współdecydowaniu o miejscu zamieszkania dziecka. To w zasadzie paraliżowałoby możliwość przeprowadzki rodzica wiodącego bez zgody sądu.

Porwanie rodzicielskie

Poza uprowadzeniem rodzicielskim, wyróżnia się także pojęcie porwania rodzicielskiego. Różnica polega na tym, że w tym przypadku rodzic porywający dziecko ma prawo decydowania o miejscu zamieszkania dziecka na równi z drugim rodzicem. W tej jednak sytuacji pokrzywdzonemu rodzicowi przysługują jedynie środki przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jak np. wniosek o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodzica porywającego.

Istnieje jednak jeszcze jedno zagrożenie, o którym mówi się coraz częściej – jest to tzw. porwanie rodzicielskie, tj. sytuacja, w której rodzice mają równe prawa rodzicielskie bądź mogą na równi decydować o miejscu pobytu dziecka, a dziecko zostaje zabrane przez jednego z rodziców spod opieki i bez zgody drugiego z nich.

Jakie kroki należy podjąć?

W pierwszej kolejności należy zawiadomić Policję. Funkcjonariusze zajmą się poszukiwaniem dziecka. W przypadku uprowadzenia rodzicielskiego – będącego przestępstwem – Policja poza odnalezieniem dziecka zatrzyma rodzica uprowadzającego. W przypadku, gdy obojgu rodzicom przysługuje prawo do współdecydowania o miejscu zamieszkania, czynności Policji zakończą się na odnalezieniu dziecka.

Należy także wskazać – o czym wspomniałem w akapicie wyżej – konieczne i zasadne będzie wystąpienie do sądu rodzinnego z wnioskiem o dalsze ograniczenie władzy rodzicielskiej lub o pozbawienie tej władzy. Powodem jest w tym przypadku nadużywanie władzy rodzicielskiej, a także zdrowia fizycznego i psychicznego dziecka.

Leave a reply